نشتیفان شهر آسبادها

علمی - آزموزشی

اقتصاد و دامپروری و کشاورزی و نهادهای اجتماعی و صنایع دستی و محصولات و نهالات نش

اقتصاد و دامپروری و کشاورزی و نهادهای اجتماعی و صنایع دستی و محصولات و نهالات نشتیفان :

منابع عمده درآمددر روستا ها و شهرهای کوچک ایران از چهار طریق می باشد :

1) زراعت     2) باغداری                         

3) دامداری و دامپروری و پرورش طیور                   4) صنایع دستی

منابع درآمد در نشتیفان بر پایه باغداری ، زراعت ، دامپروری ، حمل و نقل کالا ، تجارت و پرورش طیور و کارگری است .

کشاورزی

کشاورزی به مجموعه فعالیت هایی زراعی ، باغداری ، جنگلداری ، پرورش عسل ، ماهی ، طیور و کرم ابریشم اطلاق می شود .

پیشنهاد میکنم حتما به ادامه مطلب رفته و از مطالب مفید موضوع های ذکر شده دیدن فرمایید :


کشاورزی در نشتیفان بر پایه باغداری و زراعت ( به صورت دیم ) و پرورش طیور می باشد .

اراضی قابل کشت محصولات کشاورزی بالغ بر 500 هکتار می باشد که حدود 200 هکتار از این اراضی آبی و حدود 300 هکتار اراضی زراعی دیم می باشد .

عوامل تولید کشاورزی

عوامل تولید کشاورزی عواملی هستند که بدون آن ها امکان تولید محصول کشاورزی وجود ندارد .

این عوامل عبارتند از : آب ، زمین ، نیروی انسانی ( نیروی کار ) و بذر .

آنچه بیشتر کشاورزان را نگران می کند کمبود آب است که در دهه اخیر به علت کمی نزولات آسمانی و خشکی بیش از حد هوا و وزش بادهای 120 روزه سیستان در فصل تابستان از رطوبت کاسته شده و زمین ها توانایی لازم را برای کشت ندارند .

آب کشاورزی

آب مهمترین عامل کشاورزی در نشتیفان و مناطق کویری است همانطور که گفته شد نزولات آسمانی بسیار کم است و منطقی بنظر نمی رسد که روز کشت سرمایه گذاری شود . بنابر این مهمترین مناطق آب کشاورزی 5 قنات است که توضیحات مختصری درباره آن می دهیم :

1.    قنات آب ده : پر آب ترین قنات نشتیفان است که از شمال روستا سرچشمه می گیرد و پس از طی سه کیلومتر از مرکز روستا از کنار مسجد جامع شیخ زین الدین سر در آورده و مستقیماً وارد زمین های کشاورزی می شود . دارای 6 اینچ آب است که عمق چاه 47 متر است . عمده ترین محصولات کشت شده در زمین های این قنات توتون ، سیر ، پسته ، گندم و شبدر ( برای علوفه دام است ) . سال به سال از کشت این محصولات کاسته شده و جای خود را به انواع نهال می دهد .

2.   قنات میر اندام ( میر انداب ، میر انداو ) : این قنات 5 اینچ آب دارد و عمق چاه آن بین 40 تا 45 متر و طول آن 3 کیلومتر می باشد . همده ترین محصولاتی که در اراضی این قنات کشت می شود . انواع نهال است . شکل ( 1 – 2 ) و ( 2 – 2 ) نمایی از داخل سقاوه سو مربوط به این قنات می باشد .

3.   قنات شمیران ( شمرو ) : این قنات دارای 3 اینچ آب است . عمق مادر چاه آن 20 متر و طول آن 3 کیلومتر می باشد . در این قنات نهال از مهمترین محصولات کشاورزی است .

4.   قنات بهناب : مقدار آب این قنات 5/2 اینچ است . عمق مادر چاه آن بین 45 – 40 متر و طول آن 3000 متر می باشد . محصولاتی از قبیل توتون ، پنبه ، سیر ، جو و گندم از محصولات این قنات است .

5.   قنات پروندان : یکی دیگر از قنات های نشتیفان است . مقدار آب این قنات 2 اینچ و طول آن حدود 3 کیلومتر و عمق مادر چاه آن حدود 35 تا 40 متر است . پنبه ، سیر ، تنباکو و نهال محصولات این قنات هستند .

نکته بسیار مهم در مورد قنات ها این است که مقدار آب آن ها در طول سال ثابت نیست و از این جهت مشکلاتی را برای کشاورزان ایجاد می کنند .

زمین کشاورزی

نظام مالکیت : مالکیت زمین های کشاورزی در نشتیفان از قدیم به صورت خرده مالکی بوده است و هر کس در قطعه زمینی که دور آن حصار دارد کشت می کرده است و متاسفانه بر اثر قوانین ارث این زمین ها به مرور زمان کوچکتر  شده است . امروز دیگر کشت و کار زمین شخص اقتصادی نیست و این مشکل با استفاده از نظام اجاره ای دارای حل شده است . یعنی این قطعات کوچک زمین که همگی از یک هکتار کمتر است به شخص اجاره داده می شود و او با مدیریت واحدی به کشت و کار می پردازد . مبلغ اجاره هم با توافق طرفین تعیین می شود . بنابراین با وجود خرده مالکی اصلاحات ارضی در نشتیفان انجام نشده و همچنین هیچ تغییری در نظام مالکیت زمین ایجاد نشده است .

جنس خاک : از نظر کشاورزی خاکهای منطقه به دلیل آب رفتی بودن می تواند برای فعالیتهای کشاورزی مناسب باشد . علت اصلی گسترش نهال کاری جدا از شرایط اقلیمی شوری نسبت خاک منطقه است . لازم به ذکر است که در صورتی که آب مورد نیاز تامین گردد زراعت و باغداری از بهره دهی بسیار خوب برخوردار خواهد بود . همچنین کشاورزان سالهای متمادی زمین ها را شخم زده و به آن کودهای حیوانی افزوده اند و موجب اصلاح خاک شده اند که این خود نشانه تلاش و زحمات زارعین را می رساند که به استفاده از وسایل ابتدایی توانسته اند خاک کویر را به نهالستان های سرسبز تبدیل کنند .

ماشین آلات و ابزار کشاورزی : قبلاً ذکر شد که زمین های کشاورزی به صورت قطعات حصار دار کوچکی است و بر اثر قوانین ارث روز به روز کوچکتر می شود . بدیهی است که نمی توان در این قطعات کوچک از ماشین آلات مدرن استفاده کرد . بنابراین ابزار کشاورزی همان وسایل سنتی و قدیمی هستند . علاوه بر آن کشاورزی نهال کار هیچ نیازی به استفاده از وسایل مدرن ندارند زیرا نیروی کار زیاد است و می تواند به نفع نیروی جوان و بیکار باشد . البته در زمین های دیم که وسعت زیادی دارند مثل نواحی دیگر ایران از ماشین آلات کشاورزی استفاده می کنند .

محصولات کشاورزی :

1)   گندم و جو : سازگاری زیاد گندم و جو سبب شده که کشاورزان نسبت به زراعت رغبت بیشتری از خود نشان دهند . گندم و جو می تواند در دمای 55-35 درجه مقاومت کند . بنابراین با آب و هوای نسبتاً کویری نشتیفان نیز سازگاری کامل دارد . کشت گندم در گذشته با استفاده از آب  قنات و زمین های آبی صورت می گرفته است . ولی با آمدن محصولاتی مانند پنبه و سیر و رواج نهال کاری دیگر از زمین های آبی برای کشت گندم استفاده نمی شود و آن مقدار کمی هم که کشت می شود برای علوفه دام ها و به صورت سبز استفاده می شود . بنابراین کشت گندم و جو بیشتر به صورت دیم می باشد و اگر بارندگی کافی باشد محصول خوبی هم نصیب زارعین می شود .

2)   پنبه : از نظر سازگاری پنبه تحمل چندانی در مقابل سرما و یخبندان ندارد بنابراین سازرگاری کامل با مناطق گرم دارد ولی جای زیادی می گیرد و بهره دهی آن نسبت به فضای اشغال شده و آب  مصرف شده کم است و با توجه به این که زمین های قابل کشت نشتیفان قطعات کوچک است ، کم کم از کشت پنبه کاسته شده و جای خود را به نهال داده است .

3)  سیر : گیاهی است که به آب زیاد احتیاج دارد و با آب و هوای گرم سازگاری دارد . سیر در ده سال گذشته عمده ترین محصولی بوده که در باغ های نشتیفان کشت می شده است ، اما قیمت سیر ثابت نبوده و از این لحاظ کشاورزان متضرر می شدند و به همین علت از کشت آن کاسته شده است .

4)  زعفران : گیاهی است که به آب زیادی احتیاج ندارد و در سال دو تا چهار بار آبیاری می شود . البته همین آب  کم برای زعفران ضروری است و نمی توان زعفران را به صورت دیم کاشت . بنابراین کشاورزانی که قطعات زمینی دارند که به علت کمی آب نمی توانند کشت کنند در آن به کشت زعفران می پردازند .

5)  تنباکو ( توتون ) : گیاهی است یکساله با ریشه ای راست و ساقه این گیاه ابتدا علفی و سبز رنگ و به تدریج سفت شده و نیمه چوبی و دارای بافت نازک و برگ های پهن می باشد . این گیاه از لحاظ کشت در چند ساله اخیر بعد از نهال و سیر مقام سوم را داشته و از طرف شرکت دخانیات حمایت می شده است .

6)   زیره : گیاهی است با ساقه علفی و بسیار ظریف که به صورت دیم در نشتیفان کاشته می شود و مقدار محصول آن بستگی به بارندگی در زمستان و اوایل بهار دارد . بندرت کشت زیره به صورت آبی دیده می شود .

7)  نهال : کشت نهال به صورت تجاری که امروزه اقتصاد نشتیفان را رونق بخشیده است سابقه چندانی ندارد . اما قدمت کشت و پرورش نهال به صورت سنتی را می توان چند صد سال دانست و این را می توان از عمر درختان کهن و سر به فلک کشیده موجود حدس زد . شاید عمده ترین دلیل پرورش نهال در نشتیفان نخستین بار به خاطر کشت درختانی جهت جلوگیری از خسارت باد بود است و نتیجه مثبتی که از این روش بدست آورده اند موجب تشویق مردم به ادامه این کار شده است . عمده ترین دلیل فقط در منطقه خواف وجود دارد و همین موضوع کاشت گونه های دیگر نهال را به خاطر همین تک گونه های اقتصادی و مقرون به صرفه کرده است . عمده ترین گونه های نهالی که در نشتیفان پرورش داده می شود عبارتند از :

1-  کاج الدار ( کاج تهران ) : درختی است سوزنی برگ و همیشه سبز با ارتفاع 20 – 30 متر ، سریع الرشد و با میوه مخروطی که سه بهره برداری آن 80 سال می باشد . موطن اصلی این درخت دشت الهار جمهوری گرجستان می باشد . البته بعضی معتقدند که این درخت بومی همین منطقه است .

2-  کاج خمره ای و مخروطی ( کله قندی ) : درختانی سوزنی برگ ، همیشه سبز ، هرمی و توپی شکل است و ارتفاع کمی دارند و رشد طولی نسبت کاج الدار بسیار است . نکته قابل ذکر و مهم در مورد این دو گونه بومی بو.دن این گیاهان است . بطوریکه هر ساله از سراسر کشور و خارج از کشور برای خرید این دو گونه نهال نشتیفان می آیند . در واقع همین دو گونه ، اشتغال به نهال کاری را در این منطقه مقرون به صرفه و اقتصادی ساخته است .

3- سرو : درختی چوبی ، سوزنی برگ ، همیشه سبز با برگ های سبز روشن متمایل به زرد است . ارتفاع آن 18  تا 37 متر است . موطن اصلی این گیاه ایالت کالیفرنیای آمریکا می باشد . این گیاه با آب و هوا و خاک منطقه سازگاری کامل دارد . از این گیاه بیشتر برای زیبا سازی فضاهای شهری ، پارک ها و میادین استفاده می شود .

1.    سرو نقره ای ( سرو سیمین ) : درختی چوبی ، سوزنی برگ و با برگهای سبز متمایل به سفید است . ارتفاع آن به 16 متر می رسد . موطن اصلی آن آمریکای شمالی است .

این گونه در سال 1334 از کالیفرنیای آمریکا وارد ایران شد . و در باغ نباتات دانشکده کشاورزی کرج کشت گردید . این گونه را می شود منفرد یا گروهی کاشت . از این درخت بیشتر برای زیبایی حاشیه خیابان ها و پارکها استفاده می شود .

2.   سرو ناز ( سرو شیرازی ) : درختی است چوبی و سوزنی برگ ، هرمی شکل و همیشه سبز،ارتفاع آن به 15 تا 18 متر می رسد . هموطن اصلی آن جنوب اروپا است .

3.   سرو خمره ای ( توپی ) درختی همیشه سبز با برگهای پولکی شکل است . ارتفاع آن به 15 متر می رسد . موطن اصلی آن شمال شرقی آمریکا می باشد . از اینگونه در کشتزارهای آفتاب رو کنار رودخانه ها ، تزیین فضاهای شهری ، پرچین ها ، بادشکن ها و باغ های صخره ای استفاده می شود ..

4-  گل رز : درخته ای دارای ساقه راست ، خزنده و تیغ دار است . گل ها مجزا یا در انتهای شاخه مجتمع می شوند . گل رز در حدود 1800 سال پیش در چین به نام رز چینی ساخته شد . دامنه رنگ گل رز از قرمز ، سفید ، زرد ، پرتغالی ، به رنگهای مختلف بنفش و ... می رسد و میوه نیز از تلقیح گلها بوجود می آید . رزها از طریق قلمه ، بذر ، پیوند شکمی ، پیوند انگلیسی ، و اسکنه ای تکثیر می شوند  .

5-  بادام : این گیاه بومی آسیای میانه و بخصوص ایران است که دارای جنگل های وسیعی از گونه های وحشی این گیاه هستند . وجود خاک سبک برای کشت بادام بسیار مورد نیاز است .

6-  پسته : یکی دیگر از انواع نهال هایی است که در نشتیفان تولید می شود و بعد از یک سال از خزانه خارج و به فروش می رسد . پسته به مقدار کمی در نشتیفان محصول می دهد و فقط نهال آن است که کشت و به فروش می رسد .

7-  توت : یکی دیگر از محصولاتی که در نشتیفان کشت می شود توت است . کشت درختان توت از دیرباز در این منطقه مرسوم بوده است و از انواع مختلف این گیاه در نقاط دیگر منطقه قابل روئت است . ولی کشت تجاری توت به تازگی مرسوم شده است . انواع مختلف توت در نشتیفان پرورش داده می شود مانند : توت ژاپنی و توت مجنون که بیشتر جنبه تزئینی دارد و توت بخارایی و شاه توت که جهت مصرف میوه غرس می شود .

8-  عناب : عناب مصرف دارویی دارد و از دم کرده آن برای درد مفاصل و تنگی نفس استفاده می شود .

9-   انار : از میوه آن استفاده می شود و چون باعث تصفیه خون می شود بسیار مفید است .

 

دامداری و دامپروری:

مراقبت و پرورش دام به منظور تهیه مواد غذایی و استفاده از قدرت کار آنها یا تهیه فرآورده های دیگر حیوانی صورت می گرفته است . امروزه بیشتر برای استفاده از گوشت و فرآورده های دامی به دامپروری می پردازند و کمتر استفاده از نیروی کار حیوانات مطرح است . دامپروری می تواند یکی از منابع مهم ثروت باشد و در شکوفایی یک منطقه نقش مهمی داشته باشد .

انواع دامپروری :

در ایران دامپروری عمدتاً به سه شکل دیده می شود که عبارتند از :

1- دامپروری روستایی      2- دامداری متحرک        3- دامپروری به شیوه نوین

دامپروری روستایی : در این روش دامپروری ، کشاورزان ضمن انجام عملیات کشاورزی ، تعدادی گوسفند و بز را به منظور تامین مصرف خانواده خود نگهداری می کنند و فواید حاصل از آن را به مصرف نیازهای شخصی می رسانند و مازاد را به فروش می رسانند و از شیر و روغن و گوشت پوست و پشم آن ها نیز استفاده می کنند . در این نوع دامداری گله های کوچک را هنگام بهار و تابستان در مراتع و چراگاه های اطراف و نزدیک می چرانند و در زمستان به آن ها علوفه خشک و جو می دهند .

دامداری متحرک : منظور از دامداری متحرک آن است که دام ها در پی غذا و علوفه خود رم کنند . مانند دامداری ایلات و عشایر ، میزان درآمد دامداران در این نوع دامداری تابع میزان علوفه و بارندگی است .

دامپروری نوین : در این روش دام ها در محدوده ای حصار شده قرار دارند و با استفاده از مواد شیمیایی و انواع داروها مراقبت می شوند . در این روش با استفاده از نژادهای اصلاح شده و انواع داروها سعی می کنند به بیشترین سود و کمترین تلفات در کوتاه ترین زمان دست یابند .

 

 

دامداری و دامپروری در نشتیفان

پرورش گوسفند و بز : آنچه در مورد دامپروری نشتیفان می توان گفت این است که پرورش دام به شیوه روستایی است . البته به تازگی روش صنعتی هم رو به رشد است . کشاورزان در کنار کارهای زراعی و باغداری خود تعدادی دام هم در خانه ها نگهداری می کنند و در پرورش آن ها از انواع خوراک های غنی شده هم استفاده می کنند . البته در اوایل بهار که دشت های اطراف از علوفه های کمی برخوردار است بصورت گله های کوچک اشتراکی دام ها را به دشت های اطراف می برند و این مراتع فاصله زیادی از نشتیفان ندارند . دام ها صبح به چراگاه برده می شوند و غروب بر می گردند . هدف از نگهداری گوسفند و بز به این روش تامین گوشت خانواده و مصارف خانگی است که مازاد بر مصرف هم به فروش می رسد .

پرورش گاو : پرورش گاو با دو هدف انجام می شود . اول : بدست آوردن شیر است که در خود شهر مصرف می شود و مازاد به شهرستان خواف فرستاده می شود . دوم : بدست آوردن گوشت به شیوه نوین است . در این روش از مواد غذایی غنی شده و داروهای شیمیایی و نژاد گوشتی خاصی استفاده می شود که پس از حدود یک سال نگهداری به وزن مطلوب می رسد و می تواند یکی از منابع ثروت در آینده باشد .

پرورش طیور

پرورش طیور در نشتیفان شامل پرورش مرغ گوشتی و تخمی می شود .

امروزه از تعداد مرغ های خانگی که برای تولید تخم مرغ نگهداری می شده اند کاسته شده است و به جای آن مردم به پرورش مرغ گوشتی روی آورده اند . پرورش مرغ گوشتی در یک مرغداری صنعتی که کمی جدا از محل سکونت است انجام می شود . این مرغداری ظرفیت 4000 قطعه مرغ را دارد . علاوه بر آن حدود 5/2 درصد از اهالی شهر به پرورش مرغ گوشتی مشغول می باشند . آن ها با اجاره کردن مرغداری در نقاط مختلف مثل : تربت حیدریه ، نیشابور ، قوچان و مشهد به این کار ادامه می دهند .

حمل و نقل بار :

حمل و نقل بار در نشتیفان به گذشته های دور بر می گردد . از قدیم الایام مردم نشتیفان مردمی تاجر پیشه بوده اند و با استفاده از شتر بار و کالاهای تجاری را به روستاها و شهرهای دور و نزدیک می برند . آنها محصولاتی از قبیل نخود ،گندم ، جو ، پشم ، کرک ، ادویه ، قند و ... به مناطق همجوار و حتی مناطق دور دست مثل زاهدان ، زابل ، بندرعباس و حتی شهرهای مرزی افغانستان و پاکستان می بردند و محصولاتی از قبیل خرما و سایر مایحتاج نشتیفان و همچنین نیازمندیهای دیگر نواحی همجوار را تامین می کردند . به طوری که اقوامی که در گذشته کاروانهای شتر داشته اند امروزه از بزرگ ترین کامیون داران هستند و در واقع نشتیفان امروزه همان نقشی را دارد که در گذشته داشته است . با این تفاوت که در گذشته از شتر استفاده می کرده و امروزه با پیشرفت تکنولوژی از کامیون استفاده می کنند . اولین کامیون در سال 1330 وارد نشتیفان شد و در حال حاضر شهر نشتیفان با تعداد زیادی کامیون حرف اول را در حمل و نقل منطقه می زند .

حدود 25 درصد از مردم نشتیفان از راه رانندگی و کامیون داری امرار معاش می کنند . هم اکنون حدود 200 دستگاه انواع کامیون و تریلی در شهر نشتیفان وجود دارد . برای سازمان دهی وضع رانندگان ابتدا سه شرکت حمل و نقل به نام های طوفان کویر ، دل نمک و بهمن در نشتیفان شروع به کار کردند . اما فقط شرکت طوفان کویر توانست به کار خود ادامه دهد و هم اکنون تنها شرکت حمل و نقل فعال در نشتیفان است .

صنایع دستی

صنایع دستی به آن دسته از صنایعی گفته می شود که محصولات آن حاصل هنر ، ذوق ، سلیقه و ابتکار مردمی است که با الهام از فرهنگ ، سنت و هنر محلی با دست تولید می گردد . و بر خلاف صنایع ماشینی در صنایع دستی تولید انبوه و یک شکل صورت نمی گیرد . در نتیجه تولید کننده ای که در صنایع دستی کار می کند ، ابتکار ، خلاقیت و ذوق فردی او عامل اصلی در کیفیت کالای تولیدی می باشد . نشتیفان نتوانسته است در صنایع نوین به پیشرفتی دست یابد . علت آن را می توان در فقدام مدیریت دلسوز و عدم وجود مواد اولیه دانست ، اما در صنایع دستی و در تولید قالی ، پارچه های کرباس ، طناب ، کوزه و تنور مشهور بوده است .

1-  قالی بافی : قالی بافی از جمله صنایع دستی است که از دیرباز به روش سنتی در نشتیفان رواج داشته و هم اکنون نیز قالی بافی هم چنان از مهمترین صنایع دستی در نشتیفان می باشد . برای آن می توان دو علت ذکر کرد . اولاً قالی بافی توسط زنان انجام می گرفته و زنان در کنار خانه داری به قالی بافی مشغول بوده اند . اما بعد از انقلاب که اوضاع مدارس با فرهنگ اسلامی سازگار شد و دختران توانستند وارد مدرسه شوند از نیروی کار قالی بافی کاسته شد و هم اکنون فقط زنان خانه داری که شغلی در بیرون از خانه ندارند به این کار مشغولند . ثانیاً درآمد حاصل از قالی بافی آنقدر کم است که کار قالی بافی را غیر اقتصادی کرده و تنها انگیزه ای که زنان را وارد به این کار می کند علاقه به هنر و گذران اوقات فراغت است .

2-  کرباس بافی : کرباس بافی در گذشته دور قبل از ورود پارچه های صنعتی در نشتیفان رونق خاصی داشته است . اما با ورود پارچه های صنعتی پارچه های سنتی دیگر نتوانستند رقابت کنند و از بین رفتند . مواد اولیه بکار رفته در پارچه های کرباس ابریشم و پنبه بوده است که پنبه را خود مردم کشت و تهیه می کرده اند .

3- طناب بافی : طناب بافی از گذشته های بسیار دور در اندازه و طرح های مختلف رواج داشته است و تمام مواد اولیه آن حاصل دسترنج صاحبان این حرفه بوده است . نخ آن از موی بز تهیه می شده و بوسیله چند نفر مرد ماهر بافته می شده است . این کار بر خلاف قالی بافی کاملاً مردانه بوده است .

4-  کوزه گری : کوزه گری نیز در نشتیفان زمانی از رونق برخوردار بوده است ولی صاحبان این حرفه نتوانسته اند با نیاز زمان خودشان را وفق دهند و نابود شدند . آنچه از این هند سنتی بر جای مانده و هنوز به کار خود ادامه می دهد تنور مالی است . تنورهای ساخته شده دیگر در نشتیفان کاربرد ندارد . به نظر نمی رسد که تنور مالی هم زمان زیادی دوام بیاورد .

5-  کارگری : کارگری در حدود 15 تا 20 درصد از درآمد مردم نشتیفان را تشکیل می دهد افرادی که زمین کشاورزی ندارند و یا زمین کشاورزی آنها نمی تواند هزینه های زندگیشان را تامین کند و همچنین نتوانسته اند در بین کاسب ها و راننده ها جای پایی داشته باشند به ناچار به کارگری روی آورده اند کارگری بیشتر به دو صورت دیده می شود . 1. کارگری دائمی 2. کارگری فصلی .

منظور از کارگری دائمی فعالیتی است مه در خود نشتیفان انجام می شود که آن ها یا در کارهای باغداری به نهالکاران کمک می کنند و یا به کار بنایی مشغولند . کارگری فصلی هم به این صورت است که کارگران از طریق مهاجرت در فصل های خاصی از سال که معمولاً بهار و تابستان می باشد به دیگر نقاط کشور می روند . در این گروه عده بیشتری قرار می گیرند که از کشاورزان خرده مالک تا دانش آموزان دبیرستانی را می توان نام برد .

6-  داد و ستد ( تجارت ) : همان طوری که گفته شد از قدیم الایام نشتیفان از نظر داد و ستد و تجارت کالا از جایگاه خاصی در منطقه برخوردار بوده است . در گذشته کاسب های دوره گرد ابتدا محصولات کشاورزی مثل گندم و نخود و فرآورده های دامی مثل پشم ، کرک و پوست را از روستاهای اطراف جمع آوری می کردند و سپس به کمک خورجین داران و کسانی که بوسیله شتر به حمل کالا مشغول بودند که تعداد آن ها در روستا بالغ بر 400 نفر بوده به نواحی دیگر حمل می کردند و در آن جا به فروش می رسانند . می توان گفت که این تجار در تامین کالاهای مورد نیاز منطقه با توجه به آب و هوای خشک و کویری و مشکلات رفت و آمد نقش مهم و حیاتی داشته اند . همچنین باید اضافه کرد که اکثریت مردم نشتیفان یا به طور مستقیم به کار تجارت مشغولند و یا اینکه خدماتی را برای تجار انجام می دهند .

 

 

 

نهادهای اجتماعی

تعریف : نهادها یکی از عناصر اصلی تشکیل دهنده جامعه اند . نهاد خانواده ، نهاد آموزش و پرورش ، نهاد مذهب ، نهاد سیاست و نهاد اقتصاد که به نهادهای پنج گانه معروفند نهادهای بنیادی یک جامعه به حساب می آیند . هر نهاد کار کرد و مسئولیتهای خاصی دارد . که به آن نهاد اختصاص یافته است .

گرایش های فطری و نیازها عامل اصلی تشکیل دهنده نهادها هستند . بنابراین نهاد « نظامی به نسبت پایدار و سازمان یافته از الگوهای اجتماعی است که برخی رفتارهای نظارت شده و  یکسان را با هدف بر آوردن نیازهای اساسی جامعه در بر می گیرد . »

نهادها به تناسب اهمیت و کارکردهایشان به دو دسته تقسیم می شوند :

1-    نهاد اولیه 2- نهاد ثانویه

نهادهای اولیه : نهادهایی هستند که در زندگی تمام افراد جامعه از اهمیت حیاتی برخوردارند . و دارای عمومیت اند و کارکرد آنها به گونه ای است که بدون آن زندگی دشوار یا غیر ممکن است . مانند نهادهای خانواده و اقتصاد . نهاد سیاست و آموزش و پرورش را می بایست از نهادهای اولیه شمرد . ولو اینکه عمومیت آن به اندازه نهاد خانواده و اقتصاد نیست . برخی نهادها در زندگی اجتماعی جامعه اهمیت حیاتی ندارند . مانند نهادهای ورزشی ، تفریحی ، حمل و نقل و ... این گونه نهادها را می توان نهادهای ثانویه یا سازمان نامید . یکی از علل تشکیل  نهادها رفع نیازهای مختلف انسان و تامین گرایش های فطری اوست . بنابراین برخی از نهادها مادیند و برخی از نهادها معنوی می باشند . مثلاً از نهادهای مادی می توان اقتصاد و از نهادهای مهنوی فرهنگ و مذهب را نام برد .

نهاد خانواده : خانواده پایه اصلی جامعه است و این نهادی است که انسان پس از تولد به عضویت آن در می آید . در واقع نهاد خانواده زمینه ساز عضویت انسان در نهادهای دیگر است . خانواده مهمترین تکیه گاه و محور زندگی اجتماعی است و رابطه فرد با نهاد خانواده هیچ وقت قطع نمی شود و از تولد تا مرگ ادامه دارد . خانواده را بر اساس الگوهای خاص دسته بندی کرده اند که به اختصار در مورد هر یک توضیح می دهیم .

خانواده پدر سالار و مادر سالار : زن و مرد بعد از ازدواج باید مکانی را برای زندگی خویش انتخاب کنند . بنابراین ممکن است خانواده شوهر را برای اقامت برگزینند که در این صورت خانواده را خانواده پدر مکان گویند . یا اینکه خانواده زن را برای زندگی انتخا کنند که این خانواده را خانواده مادر مکان گویند . در اقامتگاه پدری معمولاً خانواده شوهر مسلط است . رسم این است که مسن ترین مرد خانواده از اقتدار برخوردار است . و مهم ترین تصمیمات را در خانواده او می گیرد . نام خانوادگی زوج جدید از خانواده شوهر گرفته می شود . به چنین خانواده ای خانواده پدر سالار نیز می گویند .

در خانواده مادر مکان اقتدار ، نظارت وارث به خانواده زن تعلق دارد و این نوع خانواده را مادر سالار می گویند . با توجه به تعاریف ارائه شده می توان گفت که خانواده در نشتیفان پدرسالار و پدر مکان می باشد . یعنی بعد از ازدواج زوج جدید در خانواده شوهر ساکن می شود و اقتدار ، نظارت وارث به خانواده شوهر تعلق می گیرد . و همچنین این خانواده شهر است که خانواده نوبنیاد را تحت حمایت خود می گیرد و از نظر مادی و معنوی حمایت می کند .

تک همسری و چند همسری : تک همسری عبارت است از ازدواج یک زن با یک مرد و این شایع ترین صورت زناشوئی را تشکیل می دهد . چند همسری از ازدواج یک شخص اعم از زن و مرد با بیش از یک همسر است . چند همسری ممکن است به دو صورت اتفاق افتد .

1.    چند شوهری : نوعی چند همسری است که با ازدواج یک زن با بیش از یک مرد را مشخص می کند . چند شوهری در بین جوامع بسیار نادر است و در جوامعی معمول بوده که در آن زندگی بسیار دشوار ، زمین نایاب و نگهداشتن زنها با معذورات اقتصادی فراوانی همراه بوده است . چند شوهری هم زمان در اسلام ممنوع و حرام است .

2.   چند زنی : یکی از صورتهای چند همسری است که ازدواج یک مرد با بیش از یک زن را مشخص می کند . چند زنی از گذشته های بسیار دور در مشرق زمین رواج داشته و امروزه هم دیده می شود . در نشتیفان نیز چند زنی رواج داشته و دارد . ولی امروزه مردم بیشتر تک همسری را ترجیح می دهند .

علت رواج چند همسری در نشتیفان را می توان بدعت دانستن طلاق دانست . بنابراین مردانی که نمی توانند با همسر خود تفاهم داشته باشند به جای طلاق به ازدواج مجدد روی می آورند . از طرفی مذهب سنی ازدواج موقت را حرام می داند و این خود می تواند علتی دیگر برای ازدواج چند همسری باشد . امروزه درست است که چند زنی در نشتیفان کم دیده می شود ولی در عوض آمار طلاق به صورت بی سابقه ای بالا رفته است .

درون همسری و برون همسری : از گذشته های بسیار دور ازدواج های درون گروهی در نشتیفان رواج داشته است . بخصوص ازدواج پسر عمو و دختر عمو از بقیه ازدواج های فامیلی بیشتر است و این از فرهنگ و مذهب این مردم سرچشمه می گیرد که همان ازدواج حضرت علی (ع) با حضرت فاطمه (س)  است . امروزه بر اثر تبلیغات بهداشتی از ازدواج فامیلی کاسته شده است . همچنین مردم ازدواج در خود نشتیفان را ترجیح می دهند و در هر جایی که باشند برای ازدواج به نشتیفان بر می گردند . تعداد ازدواج هایی که در بیرون از نشتیفان رخ داده است بسیار کم است . البته این در مورد زن و مرد متفاوت است . تعداد زنانی که از ازدواج برون گروهی ( خارج شهر ) کرده اند از تعداد مردان بیشتر است . و این آمار همچنان رو به افزایش است .

خانواده هسته ای گسترده : خانواده هسته ای عبارت است از واحد خانوادگی بنیانی که شامل شوهر ، زن و فرزندان است .

اینگونه واحد ها را گاهی « خانواده زن و شوهری » نیز می نامند خانواده گسترده بر اساس مناسبات خونی : تعداد بیشماری از افراد ، از جمله والدین ، فرزندان ، پدر بزرگ ها و مادر بزرگها ، عمه ها ، عموها ، خاله ها ، پسر عموها ، دختر عموها ، عمه و دایی زاده ها را شامل می شود . به این خانواده گاهی خانواده « هم خون » نیز اطلاق می شود . به طور کلی در مورد خانواده ها در نشتیفان می توان گفت : که پسر پس از ازدواج در خانه پدری ساکن می شود و تا مدتی را با خانواده پدری زندگی می کند . بعد از به دنیا آمدن فرزندان اگر وضعیت مالی اجازه دهد خانواده جدید از خانواده پدری محل سکونت خود را جدا می کند که معمولاً در زندگی خانه پدری است . البته خانواده هایی هم هستند که به صورت هسته ای از همان اول زندگی خود را شروع می کنند .

نهاد آموزش و پرورش : نهاد آموزش و پرورش اگر چه آموزش و پرورش رسمی و نوین با افتتاح یک مدرسه ابتدایی در سال 1341 در نشتیفان آغاز شد ولی آموختن سواد و یادگیری قرآن و اصول دین و صرف و نحو عربی در مکتب خانه ها به صورت سنتی از قدیم الایام رایج بوده است . این مکتب خانه ها معمولاً در مساجد و توسط پیش نماز مسجد اداره می شده است . قدمت آن را می توان همزمان با ساخت اولین مسجد دانست . با شروع آموزش و پرورش نوین مراکز سنتی از بین رفت و با تاسیس یک مدرسه علوم دینی در سال 1356 به صورت متمرکز به کار خود ادامه داد . مدرسین این مدرسه روحانیون هستند که علاوه بر تدریس اموز مذهبی در مواقعی حل اختلافات را نیز بر عهده دارند که به حوزه تعلیم القرآن نشتیفان معروف است ، برای مردان بوده است . ولی چند سال است که بعضی از مسائل مذهبی و قرآن برای زنان تدریس می شود . تمامی هزینه های این مدرسه توسط کمک های مردمی و افراد خیر تامین می شود .

[ شنبه ۱۳٩٠/٦/٥ ] [ ٥:۱۱ ‎ب.ظ ] [ Mobin Shahamat ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه