نشتیفان شهر آسبادها

علمی - آزموزشی

 

همچنین منابع زیادی سیستان را محل اولیه آسیاب بادی ها می دانند. از توجه و تامل در واژه آس می توان به تاریخچه آسیاب بادی ها پی برد. آس به معنی دانه ریز سنگ است. در فرهنگ معین درباره آس چنین آمده است: دو سنگ گرد و مسطح بر هم نهاده و سنگ زیرین در میان میلی آهنین و جزء آن از سوراخ میان سنگ زیرین در گذشته و سنگ فوقانی به قوت دست آدمی یا باد یا آب و یا برق و یا بخار چرخه و حبوب و جزء آن را خرد کند و آرد سازد.


ظهور آسیاب بادی ها در نشتیفان به سبب بادهای 120 روزه سیستان است که ساکنین گذشته شهر نشتیفان با توجه به قدرت و شدت باد مذبور نیاز به ایجاد آسیاب بادی را حسن کردند و در پی ساخت آن از قرنها پیش برآمده اند. عمده ترین دلیل روی آوردن به آسیاب بادی ها در خواف و در سرزمینی که به قول سون هدین - « در تمام طول سال بادهای شمال حاکمیت دارند » و ـ « استقرار باد و همچنین نبود آب است » ایجاد آسیاب های بادی جدای استفاده بهینه از پارامترهای اقلیمی همان گونه که ذکر شد یک ساخت فرهنگی است که این ساخت در طول تاریخ دچار تغییراتی شده تا به امروز که به این صورت باقی مانده است. فرهنگ و دانش غنی انسان را قادر ساخته است تا یکی از محدودیت های محیط طبیعی را از میان بردارد و آن را به نقطه قوتی تبدیل سازد تا نه تنها دافع جمعیت نباشد بلکه سبب جذب و تثبیت جمعیت نیز شود. مطالعاتی که در نشتیفان انجام گرفته بیانگر این مطلب است که وجود آسیاب ها نقش اساسی و ارزنده ای در معیشت و روند زندگی مردمان گذشته این دیار داشته است. در روزگارانی که هیچ نیرویی خاص جهت رفع نیازهای بشر وجود نداشته، مهار باد و استفاده از آن جهت آرد نمودن گندم در این منطقه سبب افزایش کارایی نشتیفان گذشته شده است و اقتصاد در آنرا از وضعیت متناسبی برخوردار ساخته است. هم چنین نقش خدماتی بیشتر مردم نشتیفان ( حمل و نقل ) در مقابل کارکردهای سایر بخش ها ( صنعت و کشاورزی ) بر افزایش درآمد مردم در این زمینه تاثیر بسزایی گذاشته است. به هر حال عدم وجود همیشگی باد و در اختیار نبودن آن در همه اوقات سال یک مشکل عمده در استفاده از آسیاب ها بوده است. ولی مردمان گذشته نشتیفان برای رفع این مشکل تدابیری اندیشیده اند در فصولی که باد کمی وجود داشته باشد از رودخانه های جنوب نشتیفان که  در این موقع از جریان آب برخوردار بوده جهت بکارگیری آسیاب های آبی استفاده کرده اند. بقایای آسیاب های آبی در نشتیفان قابل رویت است. به هر جهت گسترش تکنولوژی و دانش فنی و نقاط ضعفی که در آسیاب های بادی و آبی وجود داشته و همچنن کارایی بهتر آسیاب های آتشین ( موتوری ) و برقی در طول زمان تفوق اینگونه آسیاب ها را بر نوع اول به راحت ممکن ساخته است. در حال حاضر تعداد دو عدد آسیاب از آسیاب های نشتیفان تحت مالکیت میراث فرهنگی در آمده تا یادآور شکوفایی و رونق روزگاران گذشته باشد و یادگاری باشد بر دستاورد فرهنگی گذشتگان برای نسل آینده یادگاری که بدون هیچ نیازی به خارج وفق با اتکای منابع و نیروهای بومی حاصل می شود.

طرز کار آسیاب ها طبق تحقیقات علمی و نکاتی که در کتاب جغرافیای تاریخی ولایت زاوه ذکر شده است به این صورت می باشد: که چرخ و پر غول آسیایی را که 48 با هو و 32 پر و 8 درگاه دارد بر بام آسیا و جهت وزش باد قرار می دهند.

اندام این چرخ و پر از خرپلی سنگین و محکم ساخته شده است. باد با عبور از دروازه ای بادگیر به زوایای درگاههای هشت گانه می رسد و چرخ و پر را به حرکت در می آورد . از حرکت چرخ و پر نیرویی به تیر آسیا منتقل می شود و چون سر دیگر به سنگ رویی آسیا متصل است لاجرم سنگ هماهنگ با گردش تیر باید بچرخد و می چرخد. وقتی سنگ رویی بدین ترتیب به حرکت در می آید چوبی کوچک به نام لک لکی را با خود می جنباند. و حرکت لک لکی باعث ارتعاش « دوُل بَره » ( ناودان چوبی  که گندم از « پرخو » به وسیله آن به شیار سنگها می رسد ) می گردد . دول بره در حرکت افقی گندم را آهسته آهسته از پرخوی گندم ( مخزنی که گندم را در آن می ریزند ) به حفره ای میانی سنگ هدایت می کند. طبیعی است هر چه باد سریعتر بوزد سنگ گردش سریعتری دارد و چون سنگ به سرعت بچرخد حرکت لک لکی و لرزش دول بره مقدار گندم زیاد تری را به میان سنگها می برد. از حرکت سنگها بر هم گندم به صورت آرد آماده جمع آوری می گردد. در حفره زیر سنگها دستگاهی است خیلی قدیمی و ابتدایی که بر اساس کار اهرم می تواند به جای ترمز سنگها را به هنگام لزوم از حرکت باز دارد. وقتی با ابزاری به نام تخت وحشت از پایین و از داخل آسیا حرکت سنگها را کند می کند. بلافاصله چرخ و پر را در بالا با اهرم دیگری « نی باد » کاملاً مهار می کند و کار تعطیل می شود . محور و چرخ و پر در حفره ای به نام « کلوسی » با « خرپل » ارتباط می یابد و میله ای خراطی شده ای به نام « قلندرک » حرکت محور را در داخل کلوسی تسهیل می کند. بی نظمی در کار باد البته خللی در کار آسیاب بوجود نمی آورد و کار به آرای پیش می رود. یعنی یک جوال گندم 30 تا 40 منی ( کیسه گندم در حدود 150  کیلوگرم ) در پر خو ریخته می شود . آسیابان می توان ساعتها محل کار خود را ترک کند که نیازی به کنترل مستمر در آسیاب بادی احساس نمی شود. اگر باد بوزد و سنگ حرکت کند گندم هم به میان سنگها ریخته می شود و فقط تشکیلات آسیاب بی حضور باد معطل می ماند.

 

منبع کمکی:

http://shahghacy.blogfa.com

[ شنبه ۱۳٩٠/٦/٥ ] [ ۳:۱٩ ‎ب.ظ ] [ Mobin Shahamat ]

[ نظرات () ]

مجله اینترنتی دانستنی ها ، عکس عاشقانه جدید ، اس ام اس های عاشقانه